Mevsimlik tarım işçileri ve kayıtlara ‘trafik kazası’ olarak geçen ölümler

Olması gereken elbette bu olayların iş kazası olarak değerlendirilmesi ve bunun için gerekli hukuki düzenlemelerin yapılmasıdır. Burada da mevsimlik tarım işçilerine özgü müstakil bir yasal düzenleme yapmanın önemi açıkça görülüyor.

Mevsimlik tarım işçileri; ekmek, aş ve geçim uğruna çile dolu bir sezonu daha kapatıyor. Geçtiğimiz beş ay onlar için, meyve ve sebzenin hasat zamanına göre şehirden şehre savrulmakla geçti. Kamyon kasalarında dram dolu yolculuklarla geçirdiler aylarını.

Suyun, gıdanın, sağlığın olmadığı işçi kampları; emek sömürüsü, okuldan alınan çocuklar…

Bu yıl da görülmeden, duyulmadan sezona hazırlanan gezici mevsimlik tarım işçileri çalışmak için bağa, bahçeye ve tarlaya gitmeye başladı.

Mevsimlik gezici tarım işçiliği dünyanın hemen her ülkesinde bulunan, yüzlerce yıldır olagelen bir işçilik biçimidir. Bu işçiler çaresizlikten, olağanüstü koşullardan (göç, afet, çatışma, ayrımcılık, siyasal düzenin bozulması), siyasal sorunlardan veya devletlerin zorlamasından dolayı bu sürece katılmakta, sürekli yaşadığı yerleri belirli süreyle terk ederek, başkalarının arazisinde üretim süreçlerine katılmaktadırlar.

Mevsimlik tarım işçileri genel olarak politika belirleyiciler, karar vericiler, kamu ve sivil toplum örgütlerinin yanı sıra; bilim insanları ve araştırma kurumları açısından da ‘görünmeyenler ve duyulmayanlar’ olarak değerlendirilir.  

Küreselleşme ve yapısal uyum süreçleri kapsamında pazarlama politikalarının daha düşük ücretle üretimi getirdiği, bu durumun da çok düşük ücret içeren (günlük 40-60 TL) tarım işgücüne neden olduğu, düşük ücretin ise yoksulluğa yarattığı bilinmektedir. Zorlu çalışma koşulları, yoksulluk ve göç hareketleri de hastalıkların görülme sıklığını arttırmaktadır.

Hem çalışma koşullarından, hem de barınma ve yaşam koşullarından kaynaklanan hastalıklar söz konusu... 

Çadır kamplardaki olumsuz barınma ve yaşam koşulları (yeterli ve temiz su yokluğu, tuvalet/banyo eksikliği, elektrik bulunmaması, sinek/sivrisinek vb. vektör sorunları, atıkların toplanmaması, çadırların ve zeminlerin uygunsuzluğu, yetersiz beslenme vb.) yüzünden meydana gelen ishalli hastalıklar ile mide rahatsızlıkları bulunuyor. Ayrıca, tarımda teknolojik gelişmelere paralel olarak zirai mücadele ilaçlarının kullanılmasının iş kazalarındaki etkisi ve tarım ilaçlarından kaynaklanan kanser ile sinir sistemi hastalıkları konusunda yeterince araştırma yapılamadığı için ayrıntılı bilgi bulunmuyor.

Bütün bu olumsuz koşullar mevsimlik tarım işçisi olarak çalışanların yaşam biçimlerini çeşitli  boyutlarda etkilemektedir.

Tarım işçisi aileler; kapsamlı ve ulaşılabilir sağlık hizmetine ihtiyaçları fazla iken, kentsel alanların dışında tarlalarda yaşamaları, sık yer değiştirmeleri, sağlık güvencelerinin olmayışı, sağlıklarını koruma bilgilerinin olmayışı ve özellikle kadınların okuryazar olmayışı ve dil farklılığına bağlı iletişim sorunları nedeniyle hizmete erişememektedirler.

Bu ihtiyaçlardan biri de bu grupların üreme sağlığı alanında (güvenli annelik, hijyen, cinsel  yolla bulaşan enfeksiyonlar, riskli gebelik, erken evlilik, cinsel şiddet, istismar, istenmeyen gebeliklerin önlenmesi vb.) yaşadığı sorunları içeriyor. Özellikle bu grupta yer alan genç insanlar için riskler ve karşılanmamış ihtiyaçlar daha fazla öne çıkmaktadır.

Tarım işçisi kadınlar doğum öncesi ve sonrası bakım alamamakta, istemsiz düşükler, ölü doğumlar, aşırı doğurganlık, adölesan gebelikler ve gebelikle ilişkili sağlık sorunları yaşamaktalar. Kampta yaşayan kadınların bir çoğunun hastalıklarını çadırda kendi kendilerine tedavi etmeye çalıştıklarını da tahmin etmek zor değil…

Çocuklar okuldan koparılıyor

Mevsimlik tarım işçilerinin yaşadığı kamplardaki yedi yaşından büyük hemen her çocuğun iş olduğu zamanlarda tarım işçisi olarak çalışmaya zorlandığı görülüyor. Çocuklar her yıl nisan-kasım ayları arasında hem eğitim süreçlerinden uzaklaşıyor hem de gelişmemiş bedenleri ve zihinleriyle çalışmak zorunda bırakılıyor.

Görülmeden, duyulmadan işlenen cinayetler

Ekim-kasım aylarına kadar süren bu ‘emek göçleri’ sırasında onlarca işçi kamyon kasalarında, traktör römorklarında tarlalara taşınırken can veriyor. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) verilerine göre geçen yıl 101 mevsimlik tarım işçisi yollardaki kazalarda hayatını kaybetti. Bu yılın ilk dört ayında da 33 mevsimlik tarım işçisi trafik kazalarında can verdi. Mevsimlik işçilere dair araştırmalarda, mevzuattaki eksiklik ve boşluklar sebebiyle söz konusu vakaların ‘iş kazası’ değil ‘trafik kazası’ olarak değerlendirildiğine dikkat çekmek gerek. İlgili kanuna göre işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaylar iş kazası sayılıyor. Yine kanuna göre mevsimlik tarım işçilerinin nakli sırasında meydana gelen kazaların iş kazası olarak nitelendirilebilmesi için sigortalı olma şartı var. İşçi sigortalı değilse hukuken maalesef sadece trafik kazası olarak değerlendirilebiliyor. Olması gereken elbette bu olayların iş kazası olarak değerlendirilmesi ve bunun için gerekli hukuki düzenlemelerin yapılmasıdır. Burada da mevsimlik tarım işçilerine özgü müstakil bir yasal düzenleme yapmanın önemi açıkça görülüyor.

Yollara saçılan umutlar

- Mersin'in Tarsus ilçesinde kontrolden çıkarak şarampole yuvarlanan aracın içinde olan tarım işçilerinden 2’si ağır olmak üzere 7 kişi yaralandı. (9 Mayıs)

- Tarsus-Adana-Gaziantep otoyolunda meydana gelen trafik kazasında 16 kişi yaralandı.  (5 Mayıs)

- Nizip’te  kamyonet şarampole yuvarlandı, 22 işçi yaralandı. (3 Mayıs)

- Soma’da 9 minibüs şarampole yuvarlandı, iki işçi hayatını kaybetti. (9 Nisan)

- Silifke’de  minibüs devrildi, 4 işçi yaşamını yitirdi. (20 Şubat)

- Mersin Erdemli’de minibüs devrildi bir kişi yaşamını yitirdi, 15 kişi yaralandı. (23 Şubat)

2020 yılının ilk altı ayında resmi rakamlara göre 205 mevsimlik tarım işçisi acı bir şekilde hayatını kaybetti ve ölümler kayıtlara trafik kazası olarak geçti.

Bunlar duyulanlar; ya duyulmayan, gizlenen ölümler?

Öne çıkan haberler!